ΒΕΛΓΙΟ – ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

1     ΦΛΑΜΑΝΔΙΑ – ΦΛΑΝΔΡΑ_ 2

1.1     Βασικά στατιστικά στοιχεία, Βέλγιο_ 2

1.2     Δομή και θεσμικό πλαίσιο για το περιβάλλον_ 2

1.3     Προϋπολογισμός – Σχεδιασμός 2

1.4     Παρούσα κατάσταση_ 3

1.4.1      Φυσικές δομές και οικοσυστήματα 3

1.4.2      Χλωρίδα – Πανίδα, Είδη 4

1.4.2.1   Φυτά  4

1.4.2.2   Ζώα  4

1.4.2.3   Πτηνά  4

1.4.2.4   Αμφίβια. 4

1.4.2.5   Ασπόνδυλα. 5

1.5     Δραστηριότητες και απειλές. 5

1.5.1      Χρήση Γης. 5

1.6     Χρήση φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών. 5

1.6.1      Δάση. 6

1.6.2      Έδαφος. 6

1.7     Δραστηριότητες που μολύνουν. 6

1.7.1      Ευτροφισμός. 6

1.7.2      Τοξικότητα. 6

1.7.3      Διασπορά επικίνδυνων ουσιών. 7

1.8     Στόχοι  και στρατηγική προστασίας-Σύστημα προστασίας. 7

1.9     Συμπεράσματα_ 8

 

 


 

1       ΦΛΑΜΑΝΔΙΑ – ΦΛΑΝΔΡΑ

1.1  Βασικά στατιστικά στοιχεία, Βέλγιο

 

ΠΙΝΑΚΑΣ
ΜΕ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

1.2  Δομή και θεσμικό πλαίσιο για το περιβάλλον

Η δομή, νομή και διαχείριση της εξουσίας σε όλες τις εκφάνσεις της όσον αφορά την διαχείριση του περιβάλλοντος συγκεντρώνονται σε ένα φορέα, ένα τοπικό υπουργείο το οποίο αποτελείται από 7 τμήματα. Έχει το ακρωνύμιο AMINAL (για την διαχείριση περιβάλλοντος, φύσης, γης, συγκοινωνιών, απορριμμάτων και υδάτινων πόρων). Πέραν του κρατικού αυτού φορέα λόγο στην περιβαντολλογική διαχείριση έχουν και οι:

Η φλαμανδική αρχή για τη γη (VLM) με σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του ευτροφισμού και της γεωγραφικής διαμόρφωσης,

Η Φλαμανδική αρχή για το περιβάλλον (VMM), που ασχολείται με την ποιότητα των υδάτινων πόρων και της ατμόσφαιρας,

Η αρχή διαχείρισης απορριμμάτων, (OVAM) που ασχολείται ως επί τι πλείστον με την ανακύκλωση

Το Ινστιτούτο φυσικής προστασίας, (ΗΝ) ασχολείται με τον ερευνητικό τομέα σε οικολογία και ανάκαμψη

Το Ινστιτούτο Δασών και Θήρας, (ΙBW) ασχολείται κυρίως με τα δάση, την αλιεία και το κυνήγι θηραμάτων.

Βέβαια υφίστανται και άλλοι οργανισμοί και φορείς που ασχολούνται με την βιοποικιλότητα σε πιο εξειδικευμένους τομείς αλλά σε συντονισμό με τους παραπάνω.

1.3  Προϋπολογισμός – Σχεδιασμός

Τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε ανεπτυγμένη μέριμνα για σχεδιασμό πόσο μάλλον για χρηματοδότηση. Στην παρούσα φάση μέρος του τοπικού προϋπολογισμού περίπου 25 δισεκατομμύρια Βελγικά φράγκα ξοδεύονται ετησίως για μελέτες και προγράμματα προστασίας του περιβάλλοντος.

Όσον αφορά τον σχεδιασμό, το κύριο Πρόγραμμα είναι το ΜΙΝΑ-2000 που καλύπτει δραστηριότητες μελέτης, οργάνωσης πολιτικής και ανάπτυξης μεθόδων αντιμετώπισης ήδη υφισταμένων προβλημάτων (π.χ. ατμοσφαιρική ρύπανση) αλλά και πρόληψης όπως π.χ. η υιοθέτηση προγραμμάτων ανακύκλωσης.

Αρκετά είδη στην Φλαμανδία απειλούνται με εξαφάνιση. Όχι μόνο ο αριθμός τους μειώνεται συνεχώς αλλά παρατηρείται και μείωση σε είδη που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος ολόκληρων οικοσυστημάτων. Υπάρχουν αναφορές για απομείωση ολόκληρων οικοσυστημάτων όπως ασβεστολιθικοί βαλτότοποι, άγονοι νερόλακκοι αλλά όχι τοξικοί, χερσότοποι, ρεικότοποι, ξερές ασβεστολιθικές εκτάσεις, κοινωνίες μικροοργανισμών έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από την Φλαμανδία. Οι προστατευόμενες περιοχές είναι μικρές και διάσπαρτες. Οι μικρές «οάσεις» φυσικών λιβαδιών με άνθη, χέρσων περιοχών, μικρών κοιλάδων χορτοτόπων και δασών τείνουν να εξαφανιστούν κάτω από την αυξανόμενη ανάγκη γης προς χρήση και εκμετάλλευση. Αποτέλεσμα είναι η παρατήρηση αυξημένης αφυδάτωσης, ευτροφισμού κτλ.

1.4  Παρούσα κατάσταση

1.4.1  Φυσικές δομές και οικοσυστήματα

Η ακτή και οι παράλιες θίνες είναι εξαιρετικά πλούσιες σε είδη. Για παράδειγμα έχουν παρατηρηθεί σε επιφάνειά 7.500 εκταρίων (0,55% της Φλαμανδικής περιοχής) πάνω από 862 είδη ανώτερων φυτών (67% του συνόλου στη Φλαμανδία). Περίπου το 75% των  αποδημητικών πτηνών είναι τακτικοί επισκέπτες της περιοχής. Η εξαιρετικά ανεπτυγμένη βιοποικιλότητα καθιστά την περιοχή πολύ σημαντική, παρόλα αυτά υφίσταται τα προβλήματα της οικοδόμησης του τουρισμού και των γενικευμένων ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Το μέρος του ποταμού Scheldt, ο οποίος υφίσταται μεγάλη επίδραση της παλίρροιας είναι δείγμα εξαιρετικά δυναμικό οικοσυστήματος. Αυτή η ευρύτερη ζώνη είναι κάτω από καθεστώς πίεσης απώλειας χώρου, αλλοίωσης του χαρακτήρα των υφάλμυρων βαλτότοπων, επιδράσεων στην ισορροπία των υδάτων  και μόλυνσης τους. Φυσικά παραποτάμια οικοσυστήματα δεν είναι πλέον πολύ κοινά στην Φλάνδρα, οι περιοχές γύρω από τον ποταμό Grensmaas αλλοτριώνονται από τις εκτεταμένες καλλιέργειες και την ωμή εκμετάλλευση των ποτάμιων συστημάτων.

Οι βοσκότοποι και τα λιβάδια έχουν μεγάλη βιοποικιλότητα και βιοτικά συγγενείς ομάδες ειδών. Το 30-40% περίπου της Φλαμανδίας αποτελείται από αυτές τις εκτάσεις. Όμως λόγω της έντονης καλλιέργειας και οργανωμένης κτηνοτροφίας μόνο το 2% είναι πλούσιο σε είδη. Η εκτιμώμενη έκταση σε θαμνότοπους είναι περίπου 12.000 εκτάρια, το 1% του Βελγίου και από αυτή την περιοχή το 1/3 περίπου είναι προστατευόμενη.

Τα δάση στη Φλαμανδία είναι εξαιρετικά διασπαρμένα. Πάνω από το 50% των δασικών συστοιχιών είναι κάτω από 100 εκτάρια, ενώ το σύνολο των δασικών εκτάσεων της Φλαμανδίας είναι κάτω από 10%, ποσοστό εξαιρετικά μικρό για την Ευρώπη. Το 70% είναι ιδιωτικές εκτάσεις και το υπόλοιπο κρατικές, στο σύνολο τους τα δάση είναι επηρεασμένα από την τοξικότητα του περιβάλλοντος.

Παρ’όλες τις προσπάθειες που γίνονται για την προστασία των ποτάμιων συστημάτων και τα ρυάκια, παρατηρείται το φαινόμενο να εξαφανίζονται ενδημικά είδη και τη θέση τους να παίρνουν κοινά είδη. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι τα ρυάκια έχουν ομοιόμορφο προφίλ. Το 47% των ποταμιών και ρυακιών βρίσκονται σε πολύ κακή βιολογική ποιοτικά κατάσταση

1.4.2  Χλωρίδα – Πανίδα, Είδη

1.4.2.1   Φυτά

Στη Φλαμανδία η κατανομή και η κατάσταση των ανώτερων φυτών έχει καταγραφεί σε ικανοποιητικό βαθμό. Η βασική απογραφή των Φλαμανδικών περιλαμβάνει 1.279 είδη, από τα οποία 363 έχουν μειωθεί μετά το 1972. Η κατάσταση των υπόλοιπων φυτών δείχνει να παραμένει σταθερή ή έστω να βελτιώνεται μετά το 1972.

1.4.2.2   Ζώα

Τα θηλαστικά είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για να περιγράψει κανείς την κατάσταση της βιοποικιλότητας του περιβάλλοντος, 30 είδη σε σύνολο από 68 τα οποία ήταν μέρος της πανίδας της Φλαμανδίας είναι πλέον ενταγμένα στην «Κόκκινη κατάσταση» (Red List), των απειλούμενων-υπό εξαφάνιση φυτών. Από την Φλαμανδική πανίδα έχουν ήδη εξαφανιστεί 11 είδη θηλαστικών, τα 4 από αυτά μέσα στην τελευταία δεκαετία. (π.χ. Bottle nose Dolphin, Horseshoe-nose bat, pug bat, otter).

1.4.2.3   Πτηνά

Πρόσφατα στοιχεία της Φλαμανδικής  Επιτροπής για τη πανίδα δείχνουν ότι από τα 161 αποδημητικά πτηνά της Φλάνδρας , 20 τείνουν να εξαφανιστούν και 53 είδη έχουν εξαιρετικά μειωμένο πληθυσμό. Από το 1960 τουλάχιστον 14 είδη πτηνών έχουν εξαφανιστεί από τη Φλάνδρα, αλλά από την άλλη μεριά υπάρχουν και 47 είδη πτηνών (28%) των οποίων ο πληθυσμός έχει αυξηθεί από το 1945.

1.4.2.4   Αμφίβια.

Στη Φλαμανδία είναι γνωστά 19 είδη αμφιβίων. Από αυτά μόνο τα 5 είδη συναντώνται ευρέως (Alpine water salamander, small water salamander, ordinary toad, brown frog and green frog), τα οποία και δεν απειλούνται. Από τα υπόλοιπα 14 είδη 2 τείνουν να εξαφανιστούν(fire salamander and slippery salamander), 2 είναι απειλούμενα(nurse frog and garlic frog), 2 είναι απειλούμενα με εξαφάνιση(adder and tree frog), και 2 έχουνε εξαφανιστεί (yellow-belied fire toad and ring snake).

1.4.2.5   Ασπόνδυλα.

Ως αναφορά  τα ασπόνδυλα, τα έντομα έχουν μελετηθεί αρκετά καλά. Από τα 352 γηγενή είδη σκαθαριών της άμμου και του χώματος, τα 201 θεωρούνται απειλούμενα. Η κόκκινη λίστα για τις πεταλούδες αναφέρει 46 είδη ως απειλούμενα. Τα νούμερα αυτά αντιπροσωπεύουν το 66% των 70 γηγενών ειδών.

1.5  Δραστηριότητες και απειλές.

Το γεγονός ότι η χώρα είναι εξαιρετικά πυκνοκατοικημένη με μεγάλη ανθρώπινη δραστηριότητα, ασκεί πιέσεις στην ισορροπία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Οι απειλές προσδιορίζονται στη χρήση της γης και στην χρήση των φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών.

1.5.1  Χρήση Γης.

 Ο διαθέσιμος χώρος στη Φλαμανδία είναι περιορισμένος. Η συνολική αστική κάλυψη της γης αντιπροσωπεύει πάνω από το 14% της όλης περιοχής (Φλαμανδία). Το 62.4% καταλαμβάνεται από αγροκαλλιέργειες. Το υπόλοιπο παραμένει ελεύθερη περιοχή, η οποία χρησιμοποιείται για πάρκα, κήπους και προστατευόμενες ζώνες. Τα παραπάνω γεγονότα οδηγούν σε μια σημαντική μείωση των φυσικών οικοσυστημάτων.

Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό της χρήσης γης στη Φλάνδρα, είναι το υψηλό όριο διάσπασης της γης. Οι βιομηχανικές περιοχές είναι διάσπαρτες. Η αστική επέκταση έξω από τις πόλεις είναι εξαιρετικά μεγάλη. Η ανάπτυξη δρόμων, εθνικών οδών, καναλιών, καλωδιακών συστημάτων υψηλής τάσης αποτελούν σημαντικούς παράγοντες παρέμβασης σε όλα τα επίπεδα των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητάς τους. Ως αποτέλεσμα τα εναπομείναντα οικοσυστήματα, για παράδειγμα τα δάση, να βρίσκονται πολλές φορές απομονωμένα και διάσπαρτα.

1.6  Χρήση φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών.

Οι ανάγκες για νερό, καλύπτονται με τα υπόγεια νερά(56%), επιφανειακά νερά(32%), εισερχόμενα νερά(1%), και βροχοπτώσεις(1%). Η κατανάλωση για οικιακές ανάγκες ανέρχεται περίπου στο 29% και για μη οικιακές ανάγκες στο 61%. Η μέση χρήση ανά άτομο ανέρχεται σε 120 λίτρα ημερησίως. Ως αποτέλεσμα , αυξάνεται εξαιρετικά η εκμετάλλευση των  υπόγειων νερών σε τέτοιο σημείο ώστε να είναι δύσκολη η επαναπλήρωση των υδάτινων δεξαμενών, είτε από βροχοπτώσεις είτε από άλλες πηγές, οδηγώντας έτσι στην έξαρση του φαινομένου της αφυδάτωσης.

1.6.1  Δάση.

Στη Φλαμανδία όλο και περισσότερο κοινωνικές ομάδες χρησιμοποιούν τις περιορισμένες δασικές εκτάσεις για κοινωνικές δραστηριότητες. Σε πολλές περιπτώσεις οι πιέσεις αυτές είναι πολύ ισχυρές. Η εγχώρια παραγωγή ξυλείας καλύπτει μόνο το 11% των αναγκών, σε αντίθεση με τη μεγάλη κατανάλωση ξυλείας.

1.6.2  Έδαφος.

Οι περιοχές που έχουνε εκχερσωθεί ανέρχονται περίπου στα 12.360 εκτάρια.(περιοχή Φλάνδρας). Από αυτά περίπου 8.000 εκτάρια είναι ακόμη ικανά προς εκμετάλλευση. Η ανακατανομή εδάφους(χώματος), όπως για παράδειγμα η χρήση Άμμου, Αργίλου ξεπερνά τα 11.000.000 κυβικά εκατοστά το έτος. Αυτές οι παρεμβάσεις δημιουργούν σοβαρές ανισορροπίες στην οικολογία των οικοσυστημάτων και σε πολλές περιπτώσεις καταστρέφουν τα εδάφη(χώμα).

1.7  Δραστηριότητες που μολύνουν.

Πολλές από τις ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν  σαν αποτέλεσμα σοβαρές επιδράσεις στη ποιότητα του περιβάλλοντος, οι οποίες εκτείνονται σε όλα τα επίπεδα βιοποικιλότητας. Κάποιες από αυτές τις επιδράσεις μπορούν να περιγραφούν ως ευτροφισμός, τοξικότητα(ή οξίνιση), διασπορά επικίνδυνων ουσιών. (Φασματική Απεικόνιση)

1.7.1  Ευτροφισμός.

Είναι η αναστάτωση των οικολογικών διαδικασιών ή κύκλων μέσω της μη ομαλής παροχής στοιχείων όπως αζώτου(Ν), φωσφόρου(Ρ),και καλίου(Κ) στο περιβάλλον. Κατά τη διάρκεια περιόδου 1991-1994 ευτυχώς η συνολική παροχή αγρολιπασμάτων στο περιβάλλον μειώθηκε, παρ’ όλα αυτά περισσότερο από 60% των μολυσματικών στοιχείων , τα οποία προκαλούν ευτροφισμό προέρχονται από τις αγροκαλλιέργειες.

1.7.2  Τοξικότητα.

Περίπου το 73% των Φλαμανδικών δασών έχουν σε κάποιο επίπεδο υποστεί τις επιδράσεις της τοξικότητας. Οι συνολικές εκπομπές στοιχείων που προκαλούν τοξικότητα ευτυχώς έχουν μειωθεί αρκετά. Από την άλλη μεριά όμως , το μερίδιο τοξικότητας που προέρχεται από τις εκπομπές αυτοκινήτων έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 1980.

1.7.3  Διασπορά επικίνδυνων ουσιών.

Η διασπορά των επικίνδυνων περιβαλλοντικά ουσιών έχει μεγάλη επίδραση στη ποιότητα των οικοσυστημάτων και προκαλούνται κυρίως από βαριά μέταλλα, οργανικά στοιχεία, ζιζανιοκτόνα και άλλα χημικά δηλητήρια. Στη Φλαμανδία το 96% αυτής της διασποράς οφείλεται σε ανθρώπινες δραστηριότητες και ως επί το πλείστον στη κυκλοφοριακή μόλυνση.

1.8  Στόχοι  και στρατηγική προστασίας-Σύστημα προστασίας.

Στο παρελθόν η πολιτική προστασίας περιβάλλοντος ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Από το 1995 έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια με τη κατάρτιση του «Φλαμανδικού περιβαλλοντικού πλάνου-επιχειρησιακού σχεδίου», το οποίο ούτε λίγο ούτε πολύ καλύπτει 179 προτάσεις ενεργειών και τομείς, όπως για παράδειγμα το πρόβλημα του όζοντος, μόλυνση ατμόσφαιρας, φωτοχημικής μόλυνσης, ηχορύπανση, απώλειες βιοποικιλότητας, διασπορά επικίνδυνων περιβαλλοντικά ουσιών και άλλα.

Ένας από τους στόχους είναι η βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος, λαμβάνοντας υπ' όψιν τις ιδιομορφίες και τις ανάγκες των οικοσυστημάτων. Με λίγα λόγια αυτό σημαίνει διατήρηση, προστασία, ανάπλαση, ανάπτυξη και σωστή διατήρηση της φύσης, περιορισμός της παρέμβασης και οικολογική συνεργασία.

Το 1996 άρχισε να αναπτύσσεται ένα φιλόδοξο σχέδιο έρευνας με την ονομασία Flemish Impulse Program Nature Development (ULINA). Το πρόγραμμα αυτό στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας της βιοποικιλότητας, ένα μεγάλο μέρος επικεντρώνεται στη βιοποικιλότητα των δασών και τη διατήρηση των δασικών οικοσυστημάτων. Το αποτέλεσμα αυτής της έρευνας θα χρησιμοποιηθεί ως μέτρο αναφοράς για τη λήψη μέτρων προστασίας. Σύμφωνα με το εθνικό επιχειρησιακό σχέδιο αναπτύσσονται και υλοποιούνται μελέτες που στοχεύουν στην προστασία ειδών τα οποία κινδυνεύουν και ορισμένα από αυτά βρίσκονται στη κόκκινη λίστα.

Στη Φλάνδρα έχουν καθοριστεί 23 ειδικές ζώνες προστασίας, με συνολική έκταση 122.000 εκτάρια, βάση Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τη προστασία ενός σημαντικού αριθμού πτηνών. Ως αναφορά την ολική προστασία χλωρίδας και πανίδας με Ευρωπαϊκή Οδηγία για τη Φλάνδρα, έχουν προταθεί 40 επιπλέον ζώνες προστασίας (57.000 ha), ως συμπλήρωμα στις ζώνες προστασίας των πτηνών. Σύμφωνα με τη συνθήκη Ramsar  στη φλαμανδική περιοχή έχουν καθοριστεί 5 υγροβιότοποι ως διεθνούς σημασίας, με μια συνολική έκταση 7.500 εκτάρια, όπως για παράδειγμα “Het zwin” και “De Blanhaazt” που είναι δύο από τα πιο γνωστά φυσικά πάρκα. 

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι λόγω των κοινών συνόρων η Φλαμανδία συνεργάζεται σε πολλά προγράμματα με την Ολλανδία.

Ένα άλλο φιλόδοξο σχέδιο είναι η δημιουργία ενός «οικολογικού δικτύου», το οποίο θα αναφέρεται στο χαρακτηρισμό και τη χαρτογράφηση σημαντικών οικολογικά περιοχών, στη δημιουργία του      «Χάρτη βιολογικής αξίας γης Φλαμανδίας» για τον οποίον θα διατεθεί ποσό ενός δις βελγικών φράγκων έως το 2001. Το οικολογικό αυτό δίκτυο προγραμματίζεται να καλύψει, να ελέγχει και να προστατεύει 150.000 εκτάρια περίπου, την ανάκτηση σημαντικών φυσικών περιοχών, τη προστασία και σωστή διαχείριση επιβεβαρημένων  περιοχών και το πιο σημαντικό απ’ όλα για την ανάκαμψη και την επαναφορά της ισορροπίας βιοτόπων και της βιοποικιλότητάς τους.

Πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις έχουν καθορίσει προστατευόμενες δασικές εκτάσεις περίπου 43.000 εκτάρια, πάρκα περίπου 34.000 εκτάρια και διάφορες περιοχές φυσικού ενδιαφέροντος περίπου 112.000εκτάρια. Παρ’ όλη τη νομοθετική προσπάθεια η εφαρμογή της οικολογικής προστασίας αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες. Η ιδέα της οικολογικής προστασίας είναι σχετικά νέα και η προσαρμογή του ανθρώπινου παράγοντα σχετικά αργή. Η οικολογική προστασία έχει απέναντί της να αντιμετωπίσει τις αγροκαλλιέργειες, το ψάρεμα στους ποταμούς και το κυνήγι, δηλαδή ανθρώπινες δραστηριότητες που είναι δύσκολο να ελεγχθούν. Παρ’ όλα αυτά πρέπει ν’ αναγνωριστεί η προσπάθεια του νομοθετικού ελέγχου τους.

1.9  Συμπεράσματα

Μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο του επιχειρησιακού σχεδίου εντάσσεται η βίο-ασφάλεια για την οποία προβλέπονται υποχρεωτικά περιβαλλοντικές μελέτες για τη χορήγηση αδειών ανθρωπίνων δραστηριοτήτων(π.χ. επιχειρήσεων).

 

 

(Μορφοποίηση εργασίας, Σταμάτης – Άγγελος)

Μάιος 2011